Księga Przysłów

Kto napisał tę księgę?

Księga Przysłów posiada kilku autorów. Wśród nich najważniejsze miejsce zajmuje Salomon. 1 Księga Królewska 3,5-9 opisuje, jak król ten prosił Boga o mądrość w sprawowaniu władzy nad Izraelem oraz jak Bóg wysłuchał jego prośby (1 Krl 4,29-31). Imię Salomona pojawia się na początku trzech odrębnych części, zaczynających się od rozdziału: 1,1, następnie 10,1 oraz 25,1.

Fragmenty znajdujące się w rozdziałach 22,17-24,34 zawierają "słowa mędrców" (Prz 22,17). Prawdopodobnie Salomon zebrał tam teksty, które pochodziły z innych źródeł. W wersecie 24,23 znajdujemy dowód na to, że Salomon czerpał z licznych materiałów źródłowych. Księga wykazuje duże podobieństwo do zbiorów przysłów z Mezopotamii i Egiptu, takich jak na przykład "Napomnienia Amenemopeta". Jest więc wielce prawdopodobne, że Bóg natchnął Salomona, by spisał księgę na podstawie mądrych maksym, z którymi stykał się przez całe życie1.

Autorami dwóch ostatnich rozdziałów są Agur (Prz 30,1) oraz Lemuel (Prz 31,1). Ich tożsamość nie jest jednak dokładnie znana.

W jakich okolicznościach powstała?

Data powstania Księgi Przysłów to jedna z trudniejszych zagadek dla jej komentatorów. Z racji tego, iż tak ściśle łączy się z postacią Salomona, zasadnicza jej część musiała powstać przed jego śmiercią w 931 r. przed Chr. Ostateczny kształt księga uzyskała w południowym Królestwie Judy, za panowania króla Ezechiasza. Dodano wtedy kolejne przypowieści Salomona, zawarte w rozdziałach 25-29. Przypuszczalnie, księga przyjęła ostateczną formę przed końcem panowania Ezechiasza w 686 r. przed Chr.

Dlaczego Księga Przysłów odgrywa tak ważną rolę?

Księga Przysłów zdecydowanie różni się swym charakterem od pozostałych ksiąg biblijnych. Gromadzi w jednym miejscu wiele zwięzłych rad dotyczących mądrego życia. Inne księgi wyrażają głębokie prawdy teologiczne, zawierają obszerne relacje o zwycięstwach i porażkach bądź stanowią zapis wołania proroków do nieposłusznego ludu. Księga Przysłów natomiast przekazuje praktyczne wskazówki kierujące na drogę mądrości. Autorzy sentencji są świadomi rozmaitych okoliczności życiowych, jakie są udziałem człowieka. Przedstawiają oni nie tyle abstrakcyjne teorie etyczne, co raczej zasady do zastosowania w różnego rodzaju codziennych sytuacjach.

Jakie jest główne przesłanie księgi?

Księga Przysłów od początku wyraźnie określa swoją myśl przewodnią: "Podstawą wiedzy jest bojaźń Pańska (…)" (Prz 1,7). Bojaźń wobec Boga odnosi się do postawy należnego Mu szacunku. To życie w świadomości Bożej potęgi, pokornej ufności oraz czci. Zdaniem autora księgi, tylko wtedy możemy zdobyć wiedzę i mądrość (Prz 9,10)

Salomon tworzył przysłowia z nadzieją, że ich odbiorcy będą zabiegać o sprawiedliwość w każdej dziedzinie życia. Według niego, jest to możliwe, gdy żyjemy pod Bożym autorytetem, zgodnie z Jego prowadzeniem. Salomon szczegółowo wyjaśnia cel powstania księgi w rozdziale 1,2-6, starając się przekazać całościowe pojmowanie świata, bez podziału na sferę religijną i świecką. Księga podkreśla też, jak istotne jest, by słuchać ludzi bardziej od nas doświadczonych i czerpać z ich mądrości. Pokazuje, jak zastosować wiedzę zdobytą przez tych, którzy byli przed nami, czyli naszych rodziców i przodków (Prz 1,5.8). Mądrość wymaga pokory wobec Boga, ale też wobec drugiego człowieka. Jeśli jednak zamiast uważnie słuchać, postanowimy mówić… cóż, Księga Przysłów wspomina także i o tym (Prz 12,15; 13,3).

Jak to odnieść do siebie?

Przeczytaj tę księgę, a potem – żyj według niej! Księga Przysłów to mądre rady, przeznaczone do praktycznego zastosowania. Nie ma tu rozwlekłych dywagacji oderwanych od prawdziwego życia. Przysłowia można przetestować w codziennych wyborach i zmaganiach. Uświadamia nam to, że Boga nie zajmują tylko wielkie, dramatyczne wydarzenia, ale również zwyczajne, "szare" chwile.

Czy podążasz za Bogiem, nawet kiedy życie nie jest specjalnie ekscytujące? Księga Przysłów może pomóc ci żyć mądrze, gdziekolwiek jesteś i czymkolwiek się zajmujesz.

  1. A.P. Ross, "Proverbs", w: The Expositor's Bible Commentary: Old Testament, wyd. skróc., red. K.L. Barker i J.R. Kohlenberger III, Grand Rapids 1994, s. 938.

Powiązane Artykuły

Bitwa o prawość

Muszę przyznać, że jestem ostatnio zaniepokojony sytuacją w naszym społeczeństwie. Mój niepokój dotyczy tematu prawości. W naszym narodzie, jak i w Kościele obserwujemy szereg moralnych kompromisów, których konsekwencją jest osłabienie postawy prawości. Patrząc wstecz, dostrzegamy, że boom z lat 90-tych został zbudowany na grząskim fundamencie nieuczciwości i wyzysku. Jednakże kompromis o którym tu mowa, nie […]

Czytaj dalej

Charakter: zakopany skarb

Przyjrzyjmy się pewnemu zdaniu z biblijnej Księgi Przysłów: Kto żyje uczciwie, żyje bezpiecznie, zdradzi się ten, kto szuka dróg krętych. (Księga Przysłów 10,9; Biblia Tysiąclecia) W innym przekładzie czytamy: „Kto żyje integralnie, nie musi się niczego obawiać, lecz ten, kto oszukuje, na pewno zostanie nakryty.” (tłum. z ang. przekładu New American Standard Bible) O Hiobie […]

Czytaj dalej

Jak sobie poradzić z gniewem?

Pytanie: Zmagam się ostatnio z gwałtownymi wybuchami gniewu. Czuję się jak tlący wulkan, gotowy do wybuchu w każdej chwili. Gdy się zdenerwuję, wypowiadam bardzo ostre słowa, raniąc moich bliskich. Po fakcie czuję się winny. Nie wiem, skąd we mnie tyle frustracji. Widzę, jak ta kotłująca się we mnie złość krzywdzi tych, na których mi zależy. […]

Czytaj dalej

Jak zachować się wobec osoby, która mnie skrzywdziła?

Pytanie: Osoba, którą uważałam za swoją przyjaciółkę, naplotkowała komuś na mój temat. Bardzo mnie to zabolało. Zwierzyłam się jej ze spraw bardzo osobistych, a ona rozpowiedziała to naszym wspólnym znajomym. Teraz wręcz wstydzę się pokazywać publicznie. Szczerze mówiąc, jestem na nią wściekła. Nie odzywam się do niej i nie mam ochoty tego naprawiać. Wiem, że […]

Czytaj dalej

Mądrość i niewysłany list

Decyzje podejmowane w pośpiechu zwykle nie są dobre. W chwili, gdy nasze emocje sięgają zenitu i poddajemy się frustracji, która w nas stopniowo narastała, mówimy lub robimy rzeczy, których potem żałujemy. Pamiętam, jak lata temu pewien mężczyzna regularnie wysyłał do mnie napastliwe listy pełne oskarżeń i wyrzutów. Niekiedy podpisywał je swoim nazwiskiem, innym razem nie. […]

Czytaj dalej

Myśl teo-logicznie

Przyznam się wam do czegoś – zdarzają się chwile, gdy zaczynam wątpić w Bożą dobroć. Mówię to ku własnemu zawstydzeniu. Kiedy sprawy przybierają obrót nie taki, jak bym sobie życzył, gdy na moje modlitwy nie otrzymuję odpowiedzi, gdy nie potrafię pogodzić cierpienia, jakiego jestem świadkiem, z miłosiernym charakterem Boga… wtedy właśnie zmagam się z wątpliwościami, […]

Czytaj dalej

Pokój, który przewyższa umysł

Pokój. Wystarczy wypowiedzieć to słowo, by niemal poczuć, jak nasze ciało się rozluźnia. Kiedy trwasz w pokoju, odczuwasz wewnętrzne przeświadczenie, że twoje życie biegnie odpowiednim torem, bez względu na okoliczności, których doświadczasz. Twój umysł odpoczywa. Twoje serce nie poddaje się lękom. Patrzysz na to, co dzieje się wokół, bez poczucia zamieszania czy zagubienia. Niestety, zbyt […]

Czytaj dalej

Poznaj swoje dziecko

Wychowuj chłopca odpowiednio do drogi, którą ma iść, a nie zejdzie z niej nawet w starości. (Księga Przysłów 22,6; Biblia Warszawska) Mówiąc o wychowywaniu dzieci i budowaniu silnej rodziny, której znakiem rozpoznawczym będzie harmonia i radość, zawsze podkreślam, że zasadniczym zadaniem rodzica jest jak najlepiej poznać swoje dziecko. To chyba najważniejsza rada, jakiej mogę udzielić […]

Czytaj dalej

Prezent dla taty

W dobie globalnej walki z nietolerancją, nie będzie chyba nadużyciem, gdy poświęcimy chwilę uwagi grupie społecznej szczególnie ostatnio krytykowanej i „dyskryminowanej”. Chodzi o ojców. Pomyśl przez chwilę, jaki wpływ wywarł na ciebie twój ojciec (albo inny mężczyzna, który miał znaczący udział w twoim wychowaniu)… Jak troszczył się o ciebie, gdy byłeś małym dzieckiem? W jaki […]

Czytaj dalej

Radosne serce = najlepsze lekarstwo

Są w życiu sprawy trudne. Zdarzają się również sytuacje dziwne, nieprzyjemne, skomplikowane. Ale wiele z tego, co się nam przytrafia, to rzeczy, z których możemy się po prostu serdecznie pośmiać. Nie ma dnia, w którym nie zagościłby na mojej twarzy uśmiech. Wyłuskuję z codziennych sytuacji i rozmów, z tego, co widzę, słyszę i czytam, każdy […]

Czytaj dalej